అమెరికా–ఇరాన్ యుద్ధం మళ్లీ మొదలవుతుందా? ట్రంప్ వ్యాఖ్యలతో పెరిగిన ఉత్కంఠ
పశ్చిమాసియాలో మరోసారి యుద్ధ మేఘాలు కమ్ముకుంటున్నాయి. ఇరాన్‌పై అమెరికా మళ్లీ సైనిక దాడులకు దిగే అవకాశాన్ని అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ తోసిపుచ్చకపోవడం, అదే సమయంలో పెద్ద ఒప్పందం కుదిరే అవకాశాన్ని కూడా ప్రస్తావించడం అంతర్జాతీయంగా ఉత్కంఠ పెంచుతోంది. మరోవైపు, అమెరికాతో దౌత్యపరమైన సంప్రదింపులకు తాము తలుపులు మూసివేయలేదని ఇరాన్ చెబుతోంది. దీంతో తదుపరి పరిణామాలు సైనిక చర్య వైపు వెళ్తాయా, చర్చల ద్వారా పరిష్కారం దొరుకుతుందా అన్నది కీలకంగా మారింది. అక్టోబర్ 25న ట్రంప్ చేసిన వ్యాఖ్యల ప్రకారం, ఆ రోజే ఇరాన్‌పై దాడి జరగదని ఆయన స్పష్టం చేశారు. అయితే, తదుపరి రోజుల్లో సైనిక చర్య ఉండదని ఆయన హామీ ఇవ్వలేదు. మరోవైపు, ఇరాన్‌పై దాడులపై అమెరికా నిర్ణయం తీసుకునే అవకాశం ఉందని, ఒప్పందం కుదిరే అవకాశమూ ఉందని ఆయన సంకేతాలిచ్చారు.
ట్రంప్ ముందున్న రెండు మార్గాలు.. దాడా, ఒప్పందమా?
ఇరాన్‌తో వివాదాన్ని ఎలా ముగించాలనే విషయంలో అమెరికా అధ్యక్షుడు రెండు అవకాశాలను ప్రస్తావిస్తున్నారు. ఒకటి సైనిక చర్యను మళ్లీ తీవ్రతరం చేయడం కాగా, మరొకటి టెహ్రాన్‌తో ఒప్పందానికి రావడం. తాజా వ్యాఖ్యల్లో ఈ రెండు మార్గాలనూ ఆయన తెరిచి ఉంచారు. అమెరికా, ఇరాన్ మధ్య చర్చలు కొంతకాలంగా ప్రతిష్టంభనలో ఉన్నట్లు తాజా పరిణామాలు సూచిస్తున్నాయి. ఈ పరిస్థితిలో ట్రంప్ చేసిన వ్యాఖ్యలు సైనిక చర్యకు సంబంధించిన అనిశ్చితిని మరింత పెంచాయి. అయితే, దాడి ఎప్పుడు జరుగుతుందనే దానిపై స్పష్టమైన అధికారిక నిర్ణయం వెల్లడికాలేదు. గతంలో నవంబర్ 3న జరగనున్న అమెరికా మధ్యంతర ఎన్నికలకు ముందు ఇరాన్‌పై మళ్లీ దాడులు ఉండవని ట్రంప్ సంకేతాలిచ్చారు. తాజా ప్రకటనలతో ఆ వైఖరిపై మరిన్ని ప్రశ్నలు తలెత్తుతున్నాయి. ఎన్నికలకు ముందు సైనిక చర్య జరుగుతుందనే నిర్ధారణకు మాత్రం ప్రస్తుత సమాచారం ఆధారంగా రావడం సాధ్యం కాదు.
చర్చలకు సిద్ధమేనంటున్న ఇరాన్
అమెరికాతో దౌత్యపరమైన సంప్రదింపులకు తాము పూర్తిగా దూరం కాలేదని ఇరాన్ విదేశాంగ శాఖ ప్రతినిధి ఇస్మాయిల్ బఘాయీ తెలిపారు. మధ్యవర్తుల ద్వారా ఇరు దేశాల మధ్య సందేశాలు కొనసాగుతున్నాయని ఆయన వెల్లడించారు. అయితే, అమెరికా ఏకపక్ష డిమాండ్లను ముందుకు తెస్తోందని ఇరాన్ ఆరోపిస్తోంది. ముఖ్యంగా, తమ దేశం పూర్తిగా లొంగిపోవాలనే వైఖరిని తాము అంగీకరించబోమని ఇరాన్ స్పష్టం చేస్తోంది. మరోవైపు, అమెరికా నుంచి వస్తున్న సైనిక హెచ్చరికలు చర్చల ప్రక్రియను క్లిష్టతరం చేస్తున్నాయని ఇరాన్ అధ్యక్షుడు మసూద్ పెజెష్కియాన్ విమర్శించారు. దీంతో ఇరు దేశాల మధ్య సంప్రదింపులు కొనసాగుతున్నప్పటికీ, ఒక ఒప్పందానికి అవసరమైన షరతుల విషయంలో విభేదాలు ఇంకా ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది. చర్చలు తిరిగి ఎప్పుడు వేగం పుంజుకుంటాయనే దానిపై స్పష్టత లేదు.
అమెరికా భద్రతా హెచ్చరికలు.. ఇరాన్‌పై అనుమానాలు
అమెరికా అధికారులు ఇరాన్ నుంచి తమ సిబ్బందికి ముప్పు పెరిగిందని హెచ్చరిస్తున్నారు. విదేశాల్లో ఉన్న అమెరికా సిబ్బందిని లక్ష్యంగా చేసుకునే ప్రయత్నాలు తీవ్ర దశకు చేరుకున్నాయనే సమాచారం తమకు అందినట్లు అమెరికా నిఘా వర్గాలు తెలిపినట్లు వార్తలు వెలువడ్డాయి. అయితే, ఈ ఆరోపణలకు సంబంధించిన పూర్తి నిఘా ఆధారాలు బహిరంగంగా అందుబాటులో లేవు. అందువల్ల నిర్దిష్ట దాడి ప్రణాళికలు ఉన్నాయన్న వాదనలను స్వతంత్రంగా పూర్తిగా నిర్ధారించడం సాధ్యం కాదు. అమెరికా అధికారుల హెచ్చరికలను ఇరాన్‌పై నిరూపితమైన దాడి ప్రణాళికలుగా పరిగణించకూడదు. మరోవైపు, ఇరాన్ కూడా అమెరికా లేదా ఇజ్రాయెల్ మళ్లీ దాడులు చేస్తే ప్రతీకార చర్యలకు దిగవచ్చని హెచ్చరిస్తోంది. అటువంటి పరిస్థితిలో సైనిక స్థావరాలకే పరిమితం కాకుండా, ఇంధన మౌలిక సదుపాయాలు, సముద్ర రవాణా వంటి రంగాలపైనా ప్రభావం పడే ప్రమాదం ఉందని విశ్లేషణలు సూచిస్తున్నాయి.
హోర్ముజ్ జలసంధి ఎందుకు కీలకం?
అమెరికా–ఇరాన్ ఉద్రిక్తతల్లో హోర్ముజ్ జలసంధి అత్యంత కీలకమైన అంశం. పర్షియన్ గల్ఫ్‌ను అరేబియా సముద్రంతో అనుసంధానించే ఈ సముద్ర మార్గం ప్రపంచ చమురు రవాణాలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తుంది. ఈ మార్గంలో నౌకల రాకపోకలు అంతరాయానికి గురైతే చమురు సరఫరాపై ఒత్తిడి పెరగవచ్చు. సరఫరా తగ్గుతుందనే భయాలు మార్కెట్లలో ధరల హెచ్చుతగ్గులకు దారితీయవచ్చు. సముద్ర రవాణా భద్రతపై అనిశ్చితి పెరిగితే నౌకల బీమా, రవాణా ఖర్చులు కూడా పెరిగే అవకాశం ఉంటుంది. అమెరికా, ఇరాన్ మధ్య మళ్లీ పెద్దఎత్తున ఘర్షణ జరిగితే దాని ప్రభావం ఇరు దేశాలకే పరిమితం కాకపోవచ్చు. చమురు దిగుమతులపై ఆధారపడే దేశాలు, అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం, ఇంధన ధరలపై కూడా పరిణామాలు కనిపించే అవకాశం ఉంది. భారత్ వంటి చమురు దిగుమతి చేసుకునే దేశాలకు ఈ పరిణామాలు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం కలిగివుంటాయి. అయితే, యుద్ధం కారణంగా భారతదేశంలో పెట్రోల్, డీజిల్ ధరలు ఎంత మేరకు మారతాయనేది ముందుగానే నిర్ధారించలేం. అంతర్జాతీయ ముడిచమురు ధరలు, రూపాయి మారకం విలువ, దిగుమతి వ్యయాలు, దేశీయ ధరల నిర్ణయ విధానం వంటి అనేక అంశాలు ప్రభావం చూపుతాయి.
అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ ఎన్నికల ప్రభావం ఉంటుందా?
ప్రస్తుత ఉద్రిక్తతలు అమెరికా మధ్యంతర ఎన్నికలు, ఇజ్రాయెల్ రాజకీయ పరిణామాల నేపథ్యంలో మరింత ప్రాధాన్యం సంతరించుకున్నాయి. అమెరికా మధ్యంతర ఎన్నికలు నవంబర్ 3న జరగనున్నాయి. ఇజ్రాయెల్‌లో అక్టోబర్ 27న ఎన్నికలు జరగనున్న నేపథ్యంలో అక్కడి రాజకీయ పరిణామాలు కూడా ప్రాంతీయ పరిస్థితులపై ప్రభావం చూపవచ్చనే విశ్లేషణలు వెలువడుతున్నాయి. యుద్ధం, ఇంధన ధరలు, జాతీయ భద్రత వంటి అంశాలు ఎన్నికల సమయంలో రాజకీయ చర్చల్లో ప్రధానంగా మారే అవకాశం ఉంటుంది. అయితే, ఎన్నికల కారణంగానే ఏ దేశం సైనిక చర్యకు దిగుతుందని నిర్ధారించడానికి తగిన ఆధారాలు లేవు. సైనిక, దౌత్య, భద్రతాపరమైన లెక్కలు కూడా నిర్ణయాల్లో కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి. ఇరాన్‌పై మరోసారి దాడులు జరిగితే ఘర్షణ విస్తరించే ప్రమాదం ఉందని అంతర్జాతీయ వ్యవహారాల పరిశీలకులు ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నారు. అదే సమయంలో, ఇరు దేశాల మధ్య ఒప్పందం కుదిరితే ఉద్రిక్తతలను తగ్గించే అవకాశం కూడా ఉంటుంది.
ఇక ముందు ఏం జరగవచ్చు?
ప్రస్తుత పరిస్థితిలో మూడు అంశాలను నిశితంగా గమనించాల్సి ఉంది.
అమెరికా అధికారిక నిర్ణయం: ఇరాన్‌పై కొత్త సైనిక చర్యకు అధ్యక్షుడు ఆదేశాలు ఇస్తారా లేదా అన్నది ప్రధాన అంశం.
దౌత్య చర్చల పురోగతి: మధ్యవర్తుల ద్వారా కొనసాగుతున్న సంప్రదింపులు స్పష్టమైన ఒప్పంద దిశగా సాగుతాయా అన్నది కీలకం.
హోర్ముజ్ జలసంధి పరిస్థితి: సముద్ర రవాణాలో అంతరాయాలు పెరుగుతాయా, చమురు సరఫరాపై ఒత్తిడి కొనసాగుతుందా అన్నది ప్రపంచ మార్కెట్లకు ముఖ్యం.
ప్రస్తుతానికి అమెరికా నుంచి సైనిక చర్యపై హెచ్చరికలు, ఇరాన్ నుంచి ప్రతిఘటన సంకేతాలు రెండూ కొనసాగుతున్నాయి. అయితే, దాడి ఖరారైందని చెప్పడానికి ఆధారాలు లేవు. దౌత్య మార్గం పూర్తిగా మూసుకుపోలేదని ఇరాన్ ప్రకటించడం వల్ల ఒప్పందానికి అవకాశం ఇంకా ఉన్నట్లు కనిపిస్తోంది.
మొత్తానికి: అమెరికా–ఇరాన్ మధ్య ఉద్రిక్తతలు తీవ్రంగా ఉన్నప్పటికీ, తదుపరి పరిణామాలు ఇంకా అనిశ్చితంగానే ఉన్నాయి. సైనిక చర్యపై ప్రకటనలను వాస్తవ దాడితో సమానంగా చూడకుండా, అధికారిక నిర్ణయాలు, చర్చల పురోగతి, హోర్ముజ్ జలసంధిలో పరిస్థితులను పరిశీలించడం అవసరం.